Terug naar het overzicht

De Omgevingswet verandert fundamenteel de verhouding tussen overheid en inwoners

Het is tijd voor gemeenten om samen met het maatschappelijk middenveld, ondernemers en inwoners te zoeken naar een passende en gelijkwaardige vorm van inrichten van de fysieke ruimte. Een omgevingsvisie wordt bepaald en de interne organisatie van gemeenten zal moeten worden aangepast. Een aanpassing om participatieve besluitvorming mogelijk te maken. In alle lagen van het lokaal overheidsorgaan moet men er met de invoering van de omgevingswet op gericht zijn om stevig te faciliteren dat inwoners en partijen inspraak, medezeggenschap en betekenis kunnen verlenen aan diens omgeving. Dat vergt een ware cultuuromslag.

Deze blog

Inwoners van gemeenten, wij allen, zullen een gelijkwaardige positie krijgen in het meebepalen van invulling van de fysieke ruimte met de invoering van de Omgevingswet. Dit participatiebeleid vergt een enorme verandering van denken en doen in de maatschappij, want voor inwoners is dit nieuw. Niet meer alles laten gebeuren, een vinkje zetten of een enkele zienswijze maar daadwerkelijk ruimte hebben en nemen om mee te denken en mee te doen! Dat vraagt veel van de lokale overheid: een totaal andere handelingswijze ten aanzien van het besluitvormingsproces en daarmee een fundamentele cultuurverschuiving. Daarover gaat deze blog.

Van 26 wetten naar één omvattende Omgevingswet

Op 1 januari 2022 treedt de Omgevingswet in werking. Deze wet bundelt en moderniseert min of meer samenhangende wetten die gaan over de leefomgeving. Hierdoor worden overlappende thema’s op eenzelfde wijze uitgelegd en benaderd, wat ten goede komt aan de eenheid van opvatting en de duidelijkheid bevordert. De Omgevingswet verandert fundamenteel de verhouding tussen overheid en burger. En daar moet je je als gemeente en gemeentelijke organisatie wel op voorbereiden.

Van samen bedenken naar samen doen, van vertellen naar luisteren

De leefomgeving is van ons allemaal. Niet voorschrijven maar co-creëren. Niet vertellen hoe het zou moeten, maar actief ophalen hoe alle relevante betrokkenen hun leefomgeving zouden willen inrichten. Invloed voor inwoners, in wet en beleid vastgelegd. Gemeenten zijn verplicht om participatiebeleid vast te stellen en uit te voeren en dat is meer dan een stukje papier en de inzet van een extra ambtenaar.
Het vergt een wijziging in denken en handelen en vraagt om een passende cultuur en samenwerking tussen gemeenten en inwoners. Besluitvormingsprocessen zullen anders lopen, invloed van gemeenteraad en College is meer beperkt en de rol die gemeenten in moeten nemen, is niet die van voorschrijver maar van bemiddelaar, onderzoeker, faciliterend in gelijkwaardigheid. Niet alleen democratische processen inrichten en (laten) toetsen (door de gemeenteraad) maar echte participatie.

De lokale overheid: van dirigeren en initiëren naar regisseren en faciliteren

De overheid is van oudsher prescriptief. Kaders en top down besluiten behoren echter al enige tijd tot het verleden. Met de invoering van de Omgevingswet komt er dus een ommezwaai in de verhoudingen tussen lokale overheid, ondernemers en de individuele inwoners.
Door de introductie van participatiebeleid zullen lokale overheden actief álle inwoners moeten betrekken bij voorgestelde vernieuwingen of wijzigingen in de leefomgeving. Sterker nog, steeds vaker zullen initiatieven hiertoe niet vanuit de overheid komen maar zullen inwoners en bedrijven zelf met suggesties komen. Initiatieven die het mogelijk maken om als samenleving de eigen omgeving in te richten, nieuwe vormen van zorg en ondersteuning door te zetten en anders samen te leven.

Sociaal beleid, sociaal domein, kansen voor kwetsbare burgers

Nu een concreet voorbeeld. Waar de gemeente nadenkt over de herinrichting van een wijk waar voornamelijk ouderen wonen wordt met de Omgevingswet al bij aanvang de noodzaak duidelijk om samen hierover na te denken. Wat hebben de ouderen nodig? Wat zijn praktische, veilige routes binnen de wijk om zich met rolstoel of rollator te verplaatsen met zo min mogelijk onverwachte verkeerssituaties? Hoe verplaatst men vanuit zorgcentra naar primaire voorzieningen zoals een apotheek, huisarts en supermarkt? Is er inspraak bij de ontwikkeltafels zoals inbreng van specialisten ouderengeneeskunde, mantelzorgers en nog belangrijker; ouderen zelf? Door iedereen aan de voorkant te betrekken, wordt optimaal bijgedragen aan langer zelfstandig en gezond wonen, dichtbij naasten in een veilige en prettige wijk. Hierbij, net als bij vele andere uitdagingen binnen het sociaal domein is een nauwe samenhang met de Omgevingswet en het fysieke domein dus van groot belang.

Jb Lorenz, advies

Al ruim 10 jaar is JB Lorenz actief voor de publieke zaak. Lokale overheden en het brede veld rond het sociaal domein worden gefaciliteerd. Daarvoor zet jb Lorenz in op onderzoek via data-analyses, het ophalen van ervaringsverhalen rond thema’s, het uitvoeren van complexe samenwerkingsprojecten en het aanbieden van hoogwaardig advies. Bij al deze inzet staat voorop dat jb Lorenz garant staat voor anders denken en doen; alleen zo worden moeizame processen van frisse energie voorzien die anders denken en doen mogelijk maken.
Bij veel van haar activiteiten zet zij bewust naast de professionals ook ervaringsdeskundigen in. Zo worden trainingen bijvoorbeeld realistischer en komt de leefwereld dichterbij de technische systemen. Het is immers in de beleving van jb Lorenz al lang vanzelfsprekend dat de systeemwereld dienend moet zijn aan de persoonlijke verhalen waar de inwoner, cliënt of patiënt, kortom de mens elke dag mee te maken heeft, gemak van heeft of tegen muren aanloopt.
Deze expertise en werkwijze willen wij graag aanbieden voor gemeenten die écht invulling willen geven aan de Omgevingswet en met name het participatiebeleid. Als kritische sparringpartner, creatieve denkers met participatie-ervaringen vanuit het hele land en een divers team zijn wij u graag van dienst.

Deze blog is geschreven door Dirk.

 

Terug naar het overzicht

Aangesloten specialisten