Data-Donderdag: Boer Koekkoek en het snappen van statistiek

Posted · 1 Comment
Boer Koekkoek en het snappen van statistiek

In de jaren zeventig van de vorige eeuw was er in de Tweede Kamer de Boeren Partij. Het was een eenmansfractie van ‘boer Koekkoek’ (zo werd hij ook genoemd). Bij een debat over een landbouwkwestie, waarbij de ene grafiek na de andere als basis diende riep hij op een gegeven moment vertwijfeld uit: “Wat heb ik aan die cijfers? Het gaat me om de feiten!’

Voor boer Koekkoek was er blijkbaar een enorm verschil tussen de wereld gepresenteerd in cijfers en de wereld zoals hij die beleefde, de wereld zoals die werkelijk was en waarin hij zijn feiten zag.

We zijn 50 jaar verder. Grafieken en cijfers zijn inmiddels niet meer uit ons leven weg te denken. Dagelijks om 14.00 uur verschijnen de nieuwe Corona-cijfers; We kijken naar ze uit. Het kabinet neemt de meest ingrijpende besluiten voor ons land op basis van cijfers, uitgebeeld in grafieken om tot prognoses te komen.

Cijfers vormen hèt perspectief op onze werkelijkheid. Ze zijn tot de feiten gemaakt. De Corona-crisis maakt scherp duidelijk hoe we varen op cijfers en de wetenschap die de cijfers levert.

Toch had boer Koekkoek wel een punt. Onomstotelijk bewezen en wetenschappelijk onderbouwd is iets anders dan daadwerkelijk beleefd. Onderzoekers en wetenschappers die deze kennis leveren, maken gebruik van statistische waarschijnlijkheden. Ze verzamelen data en gaan daar dan statistiek van maken, kijken naar gemiddelden, bestuderen de standaarddeviatie, etc. Er ligt een enorme wiskundige wereld onder, voordat cijfers weer als hapklare brokken gepresenteerd worden.

Over die wereld van de statistiek hebben de meesten van ons op de middelbare school in een paar lesjes de beginselen gehad. En zeg eerlijk, veruit de meesten waren blij dat het achter de rug was. En nu zijn cijfers en statistiek de basis onder beslissingen die genomen worden en die vergaande consequenties hebben. Wellicht wordt het tijd dat we die beginselen onder de statistiek weer eens opfrissen. Dit geldt zeker als je voor je werk met data en statistiek werkt.

Voor het gemak verdeel ik de wereld even in drie rollen (drie is een magisch getal): de politicus, de professional en de wetenschapper.

En dan, net zo kort door de bocht, een politicus moet in deze wereld keuzes maken, een professional moet handelen en een wetenschapper blijft bij voorkeur vragen. Als politicus en als professional in beleid of uitvoering moet je je bewust zijn van wat statistiek is, wat het doet en waar het in tekort schiet.

Statistiek is een manier om een verleden werkelijkheid in cijfers uit te beelden, met de nadruk op een manier. Het loont om bij het intensiever gebruik van data ook dit gevoel voor de verhouding tussen statistiek en werkelijkheid te doordenken. Het is kwantitatief gericht, gebaseerd op de wet van de grote getallen.

Als we veel werken met data en statistische gegevens, en dat doen we ook binnen het Sociaal Domein steeds intensiever, dan helpt het om de beginselen onder de statistiek weer een keer op te frissen. Hieronder vind je een leuke site daarvoor:

Waarom statistiek niet te vertrouwen is

Maar daarmee zijn we er nog niet. Naast de elementaire wiskundige beginselen moeten we ook andere vaardigheden ontwikkelen als we statistiek willen interpreteren voor ons werk. We moeten leren om de data betekenis te geven, te duiden. “Wat zegt dit cijfer? Waar is dit cijfer op gebaseerd? Hoe kan ik cijfers onderling aan elkaar relateren?”.

Kortom, we moeten leren om kritische vragen te stellen en niet zomaar genoegen te nemen met voor de hand liggende causale verbanden. “Wat zijn causale verbanden eigenlijk? Op welke manier kan je wel en niet causale verbanden leggen?” Ook het logisch redeneren is een vaardigheid die geoefend moet worden om op een goede manier met data en statistiek om te gaan.

De professional en de politicus die met data en statistiek werken, verbeteren de kwaliteit van hun adviezen en besluiten door rondom data en statistiek een kritische houding in te nemen; de houding van de vragen stellende wetenschapper, die problematiek ragfijn analyseert op basis van bijvoorbeeld het stellen van 1e, 2e en 3e lijn vragen. Ook voor het stellen van kritische vragen en het logische redeneren om tot conclusies te komen, zijn veel handvatten beschikbaar, zoals discursieve vaardigheden (de kunst van het redeneren). Maar vaardigheid hierin doe je alleen op door te oefenen, te oefenen en te oefenen.

Ik weet natuurlijk niet waarom boer Koekkoek destijds het gebruik van cijfers wegwuifde. Misschien vond hij dat cijfers en statistiek alleen op waarde geschat konden worden als je weet hoe ze tot stand gekomen zijn en dat snapt. En hij snapte dat hij dat niet snapte.

Hoe is eigenlijk jouw kennis van de beginselen onder de statistiek?

 

One Response to "Data-Donderdag: Boer Koekkoek en het snappen van statistiek"
  1. Auke Witteveen schreef:

    Toen ik bij de Nederlandsche Bank werkten was de eigenspot van de statistici vaak dat een statisticus met zijn voeten in de openhaard zit en met zijn hoofd in de vrieskist en vervolgens wetenschappelijk constateert dat het gemiddeld genomen prima zou moeten zijn.

    Ik vaar graag op datagegevens maar je zult altijd naar de context moeten blijven kijken. Ik was zelf behoorlijk onder de indruk van de analyses van Maurice de Hond. Door meer achtergronden en omstandigheden mee te nemen ontstaat er een ander beeld.

    Hoe betrouwbaar is het verhaal van het RIVM? Ik zie steeds Osterhaus op de televisie waarbij hij volgens mij een fossiel imiteert. Ik snap niet wat zijn meerwaarde is, zeker niet omdat onder zijn bewind is gebleken dat deze wetenschapper vaccinaties noodzakelijk achtte waarbij naderhand bleek dat hij aandeelhouder was van de onderneming die dit produceerde. Ik behoor niet tot de complotdenkers. Blijf aub met gezond verstand om je heen moet kijken.

    Mijn conclusie tot nu toe is vooral het faillissement van de zorgsector. Wat een armoede, beschamend dat een van de rijkste landen twee wereld een uitgemergeld kwetsbaar zorgsysteem kent. De bezuinigingen worden duur terugbetaald en de politiek heeft opnieuw een prachtige escape gecreëerd om onder hun verantwoordelijkheid uit te komen.

    Ik ben benieuwd hoe we verder gaan. Zo kan het iig niet verder!

    Ik

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *